Nieuwe doften MK 63

Werk onder de tent

Onder het zeil van de botter wordt op dit moment hard gewerkt aan het vervangen van de doften. In het achterschip van een botter zitten de doften. Volgens het woordenboek is een doft een dwarsscheepse zitplank, vlak onder het helmhout. De term komt ook voor bij roeiboten. Maar bij een botter is het meer dan een zitbank.

Lees verder

Achterschip met doft

Aan de liggende doft is ook de overloopsbalk bevestigd. Daar wordt de overloop van het grootzeil aan bevestigd, dus moet zo’n “zitplank” aan het schip vast zitten en sterk genoeg zijn om de enorme krachten van het grootzeil te weerstaan. De doften in de MK 63 zijn meer dan 50 jaar oud! Ze hebben de tand des tijds goed doorstaan, maar zijn daar wel door aangetast. Dus tijd om ze te vervangen. Die klus staat dit winterseizoen op de planning en is door schipper Peter Dorleijn voortvarend ter hand genomen. De doften en overloopsbalk bestaan uit een stel van planken: de onderste staande doft, de liggende doft met overloopsbalk en de bovenste staande doft. Deze laatste kon blijven staan en hoefde niet te worden vervangen. Het begon in november met het uitzoeken van hout. Peter en ik togen naar houthandel “Inlands Hout Van Leersum” in Burgum. (Toevallig het dorp waar ik ben getogen. Ik heb er van m’n 5de tot m’n 21ste gewoond.) Bij de houthandel hadden ze al wat hout opzij gelegd.

Hout uitzoeken

Het kreeg na een kritische blik van Peter de goedkeuring, behalve het hout voor een knietje op de liggende doft wat ook vervangen moet worden. Daar moet wat anders voor worden uitgezocht. Een knietje moet worden gemaakt van hout waarvan de houtnerf in een bepaalde kromming loopt. Dus niet elk stuk boomstam is daar geschikt voor. Maar Jaap van Leersum en Peter vonden uiteindelijk een geschikte stam waar het knietje uit gezaagd zou kunnen worden. Houthandel Van Leersum beschikt over een grote computergestuurde lintzaag en wilde die wel even demonstreren door het uitgezochte hout voor ons direct op maat te zagen. Dat is op bijgaand filmpje te zien.

Binnen twee weken zal het hout in Hoorn worden afgeleverd.
Ondertussen hebben Peter en Aernout de oude doften al uit het achterschip gesloopt. Om de verschillende nieuwe onderdelen alvast ruwweg in de vorm te zagen, zodat het in het achterschip past, is het nodig eerst een mal te maken van de juiste pasvorm van de doften. Het echte maatwerk begint als het hout exact pas gemaakt moet worden. Wanneer de doft ruwweg geplaatst wordt op de juiste plek, wordt steeds een afdruk van het oude behandelde hout op het nieuwe hout achtergelaten. 

Pas maken

Aan de hand van die afdrukken kun je goed zien waar nog hout vanaf geschaafd moet worden. Een monnikenwerk, vooral ook omdat het zware blokken hout zijn, die Peter voornamelijk in z’n eentje heeft gehanteerd. Om dat in je eentje te kunnen doen heeft Peter ook weer een hulpstellage gemaakt waarop de liggende doft verschoven kan worden.

Op de foto’s is te zien in welke houdingen hij zich allemaal heeft moeten wringen om het voor elkaar te krijgen. Het hout van het knietje was van warrig eikenhout, keihard en dus moeilijk te bewerken, maar het resultaat mag er wezen. Op de foto’s in het album zijn de verschillende stappen vastgelegd van deze restauratie die eens in de 50 jaar (?) moet plaatsvinden. 

Voorlopig resultaat

Klik hier om te sluiten

Zijflappen of Stuurvinnen

Het inhangen van het zwaard
Monteren zwaard

Op Youtube stuitte ik op een interview met Theo Lansing in Oldenzaal die zelf in zeven jaar een jachtbotter heeft gebouwd. Voorwaar een prestatie van formaat. Dat vond de interviewer, die het steevast over ‘een zeilboot’ had, ook. Hij zag aan beide kanten van de zeilboot van die ‘zijflappen of stuurvinnen’ hangen.
‘Waar zijn die eigenlijk voor?’

‘Ze zijn in een hoek verstelbaar van 2 tot 5 graden en dienen om de drift te beperken,’ zo legde de bouwer uit. Van een driftig schip had de interviewer echter nog nooit gehoord, dus hij vroeg veiligheidshalve maar niet verder.

Bij leken leiden de zwaarden van Nederlandse rond- en platbodems altijd tot de meest wonderlijke verklaringen. Gidsen bij toeristische rondleidingen en anderen die het weten kunnen hoor je steevast vertellen dat die zijflappen voor de stabiliteit van het schip zijn. Want ja, anders zou zo’n schuit toch zomaar kunnen kapseizen?

Ook in het buitenland roepen de zijzwaarden van onze MK 63 altijd vragen op. ‘Dat zijn onze vleugels,’ zei ik dan weleens, zeker als we net met gang een haven waren binnengezeild. ‘Wij zijn ‘Der Fliegende Holländer’ of ‘The Flying Dutchman’. Maar op de een of andere manier geloofde men dat dan niet.

Voor wie het écht wil weten: een botter mag dan boven water zo rond zijn als een ei, van onderen is hij zo plat als een dubbeltje. Daardoor konden de vissers overal hun netten uitzetten in het relatief ondiepe water van de Zuiderzee. De zwaarden fungeren als kiel. Je gebruikt er altijd maar één tegelijk. Bij vroegere scheepstypen en in sommige andere landen werd oorspronkelijk ook maar één zwaard gebruikt, dat bij het overstag gaan telkens werd losgehaakt, naar de andere kant van het schip gebracht en daar weer aangehangen.

Dan zijn twee zwaarden toch wel handiger, vind ik. Bij wind achter zijn beide zwaarden opgehaald, maar bij zijdelingse windrichtingen wordt het zwaard aan lijzijde neergelaten, de kant die van de wind is afgekeerd en waar het zeil staat. Zonder weerstand van een kiel of zwaard zou een rond- of platbodem bij zijwind anders zijn koers niet kunnen houden en dwars wegdrijven. Peter Dorleijn legt het nog even uit op dit filmpje op Youtube: Vlootschouw Enkhuizen 1993 25 jaar Vereniging Botterbehoud.

Anita Muller

Grote vlootschouw in enkhuizen

50 JAAR BOTTERBEHOUD

De botter is Neerlands meest bekende vissersschip. Ruim een eeuw geleden visten er zo’n drieduizend op de Zuiderzee. Maar de grote binnenzee werd afgesloten. Het water werd zoet en de vis verdween. De robuuste eikenhouten botters – waarvan de constructie terug te voeren is op die van het waterschip uit de 14e eeuw – lagen te verkommeren. Tal van vissershavens aan de Zuiderzee verloren hun kenmerkende bedrijvigheid en visserijcultuur. De schepen kwamen terecht op het schepenkerkhof buiten de havens, werden verbouwd tot zomerhuisje of werden verhuurd aan studenten die er, ongehinderd door enige kennis of ervaring, veel plezier mee beleefden.

Dat er tegenwoordig nog een stuk of zestig botters in ons land varen – plus tientallen andere typen vissersschepen, zoals kwakken, schouwen, punters, Wieringeraken, bollen, rondbouwen en blazers – is te danken aan enkele pioniers die zelf zo’n prachtig oud schip gingen restaureren. Hun initiatief kreeg navolging en in 1968 werd Vereniging Botterbehoud opgericht. Varen met gasten was voor de scheepseigenaars een manier om de kostbare restauraties te financieren. Anderen zagen hierin een voorbeeld om over te gaan tot restauratie van grotere bedrijfsvaartuigen, waarmee de chartervaart een vlucht nam.

Nederland heeft hiermee de grootste historische vloot aan nationaal varend erfgoed van heel Europa. Dat er heel veel bij komt kijken om die vloot in stand te houden is onvoldoende bekend. Het onderhoud kost veel tijd, geld en inzet van vrijwilligers. Landelijk zou er geld moeten worden vrijgemaakt voor restauratie en opleiding van met name jonge mensen in het ambachtelijk vakmanschap dat hiervoor nodig is.

Met de grote Vlootschouw van vrijdag 10 augustus – 12.00-14.00 uur in het Krabbersgat in Enkhuizen – wil Vereniging Botterbehoud laten zien welk resultaat haar inspanningen in de afgelopen halve eeuw hebben opgeleverd. En ook dat behoud van varend erfgoed een nationaal belang is en voor heel velen een geweldige liefhebberij.

We hopen dat de Vlootschouw mensen inspireert om zich óók actief te gaan inzetten voor het behoud van varend erfgoed. Je ziet dan ook waar de benaming Bruine Vloot oorspronkelijk vandaan komt. Er wordt dit weekend gevist op historische wijze: op de zeilen en met de kracht van spierballen. Bezoekers van het Zuiderzeemuseum kunnen op 11 en 12 augustus een zeiltochtje maken met zo’n oud vissersschip.

De botter MK 63 staat bekend als het toonbeeld van een originele Zuiderzeebotter. Woon je in Hoorn of omgeving en wil je weten hoe je kunt meehelpen dit bijzondere erfgoed in de vaart te houden? Neem dan contact met ons op. We laten je graag zien en ervaren wat er allemaal te doen is.

Stichting Behoud Zuiderzeebotter MK 63
Telefoon: 06 28 68 08 81
info@bottermk63hoorn.nl
www.bottermk63hoorn.nl

Bekijk de video en foto’s in het album van deze site!

MK 63 in den Vorpommerschen Bodden

Zeesboot onder zeil
Zeesboot onder zeil

Al vele zomers gaat de MK 63, onder leiding van schipper Peter Dorleijn, op vakantie naar verre oorden. Met regelmatig wisselende opstappers, die halverwege wisselen, is de botter dan 6 weken van huis. Nu de botter in een stichting is ondergebracht, die ook nog eens de ANBI-status heeft, is een dergelijke reis geen vanzelfsprekendheid meer. Maar toch werd ook  afgelopen zomer koers gezet naar de Oostzee.
Als opstapper en schipper in opleiding kun je natuurlijk nooit een betere leerschool krijgen dan 3 weken de zee op. Vaardigheden, die thuis met de botter niet snel meer aan bod komen, zoals navigeren en varen op ondiepe (getijden) wateren en dus op stromend water, kunnen dan uitgebreid worden beoefend. Door goede stevige westen winden werden we snel naar de Oostzee geblazen. 

Lees verder

Met een stevige westen wind over de Wadden
Met een stevige westen wind over de Wadden

Zeesboot
Zeesboot

Na het Kieler kanaal zijn er dan diverse mogelijkheden voor een vervolg: Oostwaarts, Noordwaarts of er ergens tussenin.  We zaten koers richting het eiland Rügen in oostelijke richting dus.
In de afgelopen 40 jaar heeft Peter op zijn reizen ook vele buitenlandse contacten opgedaan. Zo kwam hij ooit in contact met Hermann Winkler, een schrijver van boeken over schepen, waaronder die over Zeesboote, getiteld: Zeesboote. Fischersegler zwischen Strom und Haff”, een historisch Duits visserschip.  

Peter had in het begin van het jaar nog met Hermann gesproken over een mogelijke hernieuwde ontmoeting, wanneer de MK 63 de Duitse Bodden weer eens aan zou doen. En dat lukte wonder snel. Peter meldde aan Hermann dat we er aan kwamen en wat ons reisschema was. We zullen Hermann op 6 juli ontmoeten in Wustrow.

Op 5 juli lagen we in de haven van Barth, een prachtige middeleeuwse stad,  toen iemand naar ons toe kwam en allerlei vragen over de botter begon te stellen. Na enige tijd bleek dat Hermann een lokale journalist had verteld dat we in Barth zouden liggen en of die niet een verhaal voor de krant wilde maken. Het artikel staat hieronder weergegeven.

Vanmorgen ook nog even Zingst aangedaan omdat we moesten wachten op het openen van de Meiningenbrücke naar de Bodtstedter Bodden.

Wereldfilmvestival Zingst
Wereldfilmvestival Zingst

Zingst, bekend van het jaarlijkse fotofestival “Erlebniswelt Fotografie Zingst”, is een prachtig stadje met aan de ene kant de Oostzee en aan de andere kant de Bodden. De natuur is hier prachtig. Hier wil ik zeker nog een keer terugkomen, met of zonder botter.

Na ons vertrek uit Barth ontmoeten we tamelijk onverwacht een andere oude kennis van Peter: Andreas. Hij is eigenaar van een haventje (Althagen) met restaurant, rokerij en bierbrouwerij. Na de val van de muur in 1989, werd eigen ondernemerschap in het voormalige Oost-Duitsland weer toegestaan en daar heeft Andreas goed gebruik van gemaakt. Hij heeft het bedrijf intussen aan zijn zoon overgedaan en vaart nu veel tochtjes met gasten op de Zeesboten.  Het was niet afgesproken, maar toen Peter Zeesboten zag varen in de buurt van Althagen bedacht hij zich dat Adreas misschien wel aanwezig zou zijn. Dus werd het haventje van Althagen aangedaan.

Peter in gesprek met Andreas
Peter in gesprek met Andreas

Het werd  een heel enthousiaste ontmoeting. Toen Andreas klaar was met zijn tochtjes, hebben we in de namiddag met z’n allen koffie en bier gedronken en werden we vergast op warme wafels met ijs, kersen en slagroom. We zijn vertrokken met een mini vaatje bier!

Hermann en zijn vrouw Ingrid
Hermann en zijn vrouw Ingrid

Na dit geweldige intermezzo zijn we verder gevaren naar Wustrow. Er was al een ligplaats gereserveerd. Geregeld door Hermann.
De volgende dag kwam om 13 uur  Hermann, zijn vrouw en twee kennissen van hen aan boord. Een van die kennissen woonde daar vlak bij in een prachtig oud familiehuis (boerderij) aan het water. Het was ideaal weer om rustig met deze gasten een zeiltochtje te maken.  Ze hadden een doos met heel veel gebak meegenomen, waar we nog twee dagen van hebben gegeten.

Zeesboot onder zeil
Zeesboot onder zeil

Dat was genieten!

Aan het einde van de middag hebben we hartelijk afscheid genomen. Daarna zijn we weer terug naar het oosten gevaren: bestemming Rügen.
Een mooie herinnering aan een prachtige ontmoeting in de Bodden!

Kijk in het Album voor nog meer foto’s.

Klik hier om te sluiten